Mehanizmi odbrane Flashcards
šta je dobar barometar za naše psihološko zdravlje?
profil naših tipičnih mehanizama odbrane
mnogo toga što je označeno kao mentalni poremećaj jednostavno reflektuje… (nastavi)
…kvalitet i kvantitet mehanizama odbrane
ako dominantno koristimo zrele mehanizme odbrane smatra se da smo zdravi, svjesni, zabavni, kreativni i altruistični (Vaillant)
u situacijama ekstremnog stresa i najzdraviji posežu za nezrelim mehanizmima odbrane
sa čime su mehanizmi odbrane usko povezani?
sa procesom adaptacije
kako se može opservirati manifestacija mehanizama odbrane u ponašanju, afektima i osjećanjima?
u svakodnevnom životu
definicije mehanizama odbrane?
Auchincloss i Samberg:
nesvjesne psihološke distorzije realnosti koje se automatski aktiviraju sa ciljem odbrane od bolnih ili uznemirujućih (neprihvatljivih) unutrašnjih stanja
Weinberger:
nesvjesni, automatski procesi, serija intrapsihičkih procesa koji brane osobu od neprihvatljivih unutrašnjih impulsa ili prijetnji selfu
šta su mehanizmi odbrane? šta predstavljaju? (prema Kondić-Beloš i Levkov)
- snage kojima raspolaže ego
- predstavljaju različite “manevre” kojima se ego služi u situacijama kada je ugrožen iznutra ili spolja: od nepoželjnih težnji, neprijatnih percepcija ili afekata koji prijete da ugroze njegov integritet
koja je funkcija mehanizama odbrane?
da smanje stres i olakšaju prilagođavanje bez značajnijih unutrašnjih promjena
- važno su sredstvo kojim se nosimo sa konfliktima i afektima
- nesvjesni su
istorija koncepta mehanizma odbrane?
riječ “odbrana” je uveo Frojd, u radu “Neuropsihoze odbrane” - razvio je tezu o neurotskim simptomima kao posljedici odbrambene aktivnosti ega, tj. odbrani od nepoželjnih ideja i iskustava
- nije su puno bavio odbranama, osim potiskivanjem
Ana Frojd je proširila očev rad i opisala pojedine mehanizme odbrane - izdvojila je desetak najvažnijih, a detaljno je opisala i identifikaciju sa agresijom
Sigmund Frojd i mehanizmi odbrane?
prvi je opisao mehanizme odbrane i imenovao neke od njih (npr. potiskivanje, konverziju)
- njegove histerične pacijetkinje su ih koristile sa ciljem izbjegavanja ponovnog doživljavanja onoga što je za njih bio neizdrživi psihološki bol
ovi defanzivni procesi su imali veliku cijenu za njihovo sveukupno funkcionisanje
umjesto doživljavanja emocija, koje su izbjegavale po svaku cijenu pomoću odbrana, i time oslobađanja zaključane energije (teorija nagona) dolazilo je do osiromašenja, odnosno teškoća u funkcionisanju
Ana Frojd i mehanizmi odbrane?
mehanizmi odbrane služe organizmu za prilagođavanje
- neki se normalno javljaju tokom razvoja (npr. negacija, potiskivanje, introjekcija, ali kasnije u zrelijim razvojnim fazama njihova pretjerana upotreba signalizira da se dešava nešto patološko
Klasična psihoanaliza se bavila odbranama samo kao smetnjom psihoanalizi, ali sa Anom psihoanaliza više nije bila samo pokušaj da se otkriju nesvjesne želje ida
- smatrala je da je isto tako važno posvetiti pažnju prirodi mehanizama odbrane, tj. načinima na koje se ego brani i koji se manifestuju kroz otpore u tretmanu
- u tom pomjeranju fokusa sa nagona na ego odbrane Ana je anticipirala pomjeranje fokusa psihoanalize sa formiranja neurotskih simptoma ka karakternoj patologiji (aka poremećajima ličnosti)
Vaillant i mehanizmi odbrane?
Moderni psihodinamski istraživači su nastavili tradiciju Ane Frojd → vide mehanizme odbrane kao esencijalne elemente adaptivnog ego funkcionisanja
Vaillant u radu “Teorijska hijerarhija adaptivnih ego mehanizama” objavljuje prospectivne studije i utvrđuje mehanizme odbrane na osnovu najčešće korišćenog ponašanja ispitivanih osoba u različitim stresnih situacijama, razvrstavajući ih u 4 grupe
Napravio je organizaciju mehanizama odbrane duž linije razvojne hijerarhije od primitivnih ili nezrelih do više kompleksnih ili zrelih odbrana
Zaključio je da odbrambeni stil kod nekih osoba može biti fiksiran decenijama, dok kod drugih izbor ego odbrana sazrijeva paralelno sa zrelošću i životnim prilagođavanjem
Njegova teorija hijerarhija odbrana je u korelaciji sa empirijskom definicijom mentalnog zdravlja → stil odbrana je nezavisna dimenzija mentalnog zdravlja
Ova klasifikacija je dijelom bazirana na generalnim adaptivnim vrijednostima i dijelom na stadijumu života kada se mehanizmi odbrane najčešće koriste
uzrast i mehanizmi odbrane?
Zavisno od uzrasta i razvoja ega, grade se odbrane koje pomažu da osjećanja, misli i radnje iščeznu, skrenu, da se ponište, otcijepe, pripišu nekome ili nečemu drugom, pretvore u suprotnost, potisnu, izbjegnu, nestanu, poreknu ili da se učini nešto drugo kako bi se odagnali iz svijesti
snaga ega i mehanizmi odbrane?
Ako je ego ugroženiji i zreliji, on pokreće raznovrsnije i snažnije mehanizme odbrane, kojima se brani na manje ili više uspješan način
Dobro razvijenom i snažnom egu stoji na raspolaganju veliki broj raznovrsnih, savitljivih, umjereno jakih i uspješnih odbrana koje čuvaju njegovu povezanost i integritet, omogućuju dalje napredovanje i osposobljavaju ga za unutrašnje i spoljne sukobe
koje su zajedničke osobine svih mehanizama odbrane?
- djeluju u nesvjesnom dijelu ega
- poriču ili falsifikuju stvarnost u većoj ili manjoj mjeri
kako mehanizmi odbrane postaju patološki?
Kad dođe do isuviše jakih sukoba izazvanih unutrašnjim ili spoljnim zahtjevima koji prevazilaze njegove snage, ego ne uspijeva da se bori do tada izgrađenim i korišćenim mehanizmima odbrane, te pojačava neke od njih i koristi ih na jednoobrazan i manje uspješan način, ili se vraća već odavno napuštenim mehanizmima
Mehanizmi odbrane tada poprimaju patološka obilježja koja ih po jačini, neuspješnosti, neuvremenjenost, jednoobraznosti i ponavljanju razlikuju od normalnih
kada govorimo o patološkom kvalitetu nekog mehanizma odbrane? šta to znači?
kad:
- je toliko dominantan u odbrambenoj organizaciji ličnosti da bitno osiromašuje njenu psihičku ekonomiku
- dovodi do rigidnosti funkcionisanja ličnosti
- “zamagljuje” sud realnosti i dovodi do nedovoljno realne percepcije sebe i/ili spoljašnje sredine
znači, svaki mehanizam može da bude i konstruktivan i destruktivan, u zavisnosti od toga šta u kom trenutku čovjekovog života, u kojoj mjeri i na koji način, čini za njega, ne samo pojedinačno nego i u sadejstvu sa svim ostalim mehanizmima
podjela mehanizama odbrane?
Obično hijerarhijska i prema stepenu zrelost - ne postoji konsenzus u pogledu broja kategorija, kao i oko toga koji mehanizmi odbrane spadaju u koju kategoriju
načini podjele mehanizama odbrane?
Viši i niži (zreli i primitivni)
Zreli, neurotski i nezreli
Zreli, neurotski, nezreli i psihotični
klasifikacija mehanizama odbrane prema stepenu zrelosti?
Švrakić i Divac-Jovanović
Nivo 1 - Pshotični, centrirani oko disocijacije
Nivo 2 - Nezreli (primitivni), centrirani oko splitinga
Nivo 3 - Neurotični, centrirani oko potiskivanja
Nivo 4 - Zreli, centrirani oko prigušivanja (supresije)
koji su psihotični mehanizmi odbrane? oko čega su centrirani?
- Sumanuta projekcija
- Psihotična negacija
- Psihotična regresija
centrirani oko disocijacije
koji su nezreli mehanizmi odbrane? oko čega su centrirani?
aka primitivni
- Projekcija
- Acting out
- Primitivna fantazija
- Poricanje
- Primitivna idealizacija i devaluacija
- Projektivna identifikacija
- Hipohondrijaza
- Pasivna agresija
centrirani oko splitinga
koji su neurotični mehanizmi odbrane? oko čega su centrirani?
- Pomjeranje
- Reaktivna formacija
- Izolacija
- Intelektualizacija
- Racionalizacija
- Poništavanje
- Negacija
- Somatizacija
centrirani oko potiskivanja
koji su zreli mehanizmi odbrane? oko čega su centrirani?
- (Pseudo)Altruizam
- Humor
- Anticipacija
- Sublimacija
centrirani oko supresije
šta znači “centrirani oko”?
podrazumijeva da su ti mehanizmi (disocijacija, splitting, potiskivanje, prigušivanje) centralni (ključni) mehanizmi odbrane u odgovarajućoj grupi, jer je njihovo postojanje uslov za operisanje drugih mehanizama odbrane pripadajuće grupe
npr. spliting polarizuje realnost i tako postavlja osnovu za operisanje idealizacije-devaluacije, projekcije, poricanja…
Modus operandi?
Psihotične osobe (nivo 1) poriču realnost i impulse
Osobe koje funkcionišu na graničnom nivou pretežno koriste primitivne (nezrele) mehanizme odbrane (nivo 2) koje polarizuju realnost i impulse
Osobe koje funkcionišu na neurotičnom nivou (nivo 3) manje iskrivljuju, a više potiskuju realnost i impulse, nevjesno ih “guraju u stranu” da se ne bi sa njima suočavali
Zdravi/zreli mehanizmi odbrani (nivo 4) prigušuju afekte, impulse ili uljepšavaju realnost i čine je podnošljivom
splitting (cijepanje)?
Izražava se kroz tendenciju da sebe i druge vidimo u kategorijama “potpuno dobar” i “potpuno loš”, tj. na nerealistično pozitivan ili negativan način
Suprotna osjećanja se drže odvojenim
Suština: nemogućnost da se istovremeno doživljavaju ambivalentna osjećanja, te se drže odvojeno (ili-ili), a često se naizmjenično smjenjuju negativni i pozitivni impulsi, koji su i razdvojeni i neintegrisani - objekat je potpuno dobar ili potpuno loš (crn ili bio)
- Kad se osoba konfrontira sa kontradikcijom u ponašanju, mišljenju ili afektu ona te razlike vidi sa slijepim poricanjem ili indiferentnošću
- Ovaj mehanizam spriječava konflikt koji proističe iz nespojivosti dva polarizovana (suprotstavljena, kontradiktorna) aspekta selfa i drugog
Projekcija?
Pripisivanje (opažanje i reagovanje na) vlastitih (neprihvatljivih) impulsa i njihovih derivata (osjećanja, misli, ponašanja), tako da se ono što je unutra pogrešno pripisuje kao da je spolja
Benigne i patološke forme
Najčešće se projektuju osuđivanje, zavist, persekutivni sadržaji - ti djelovi selfa se ignorišu i pripisuju drugima
Acting out?
aka odigravanje
Odigravanje kroz ponašanje nekih nesvjesnih želja ili fantazija impulsivno kao način da se izbjegne bolan afekat
Primitivna fantazija?
Tendencija ekscesivnog povlačenja u maštanje da bi se razriješili unutrašnji konflikti, osjećanja, impulsi
Opservira se kad se osoba povlači iz interpersonalnih situacija, zamjenjujući tu stimulaciju unutrašnjim fantazijama i izbjegavajući na taj način stres odnosa sa drugima (npr. autistična fantazija, psihoaktivne supstance)
Dakle, postoji bježanje od realnosti, ali to nije iskrivljavanje realnosti
Negacija?
aka poricanje
Izbjegavanje da se prihvate neki aspekti spoljašnje stvarnosti ili činjenica, jer je suviše ugrožavajuće
Osoba se ponaša kao da se bolan događaj nije desio, kao da ne postoji
Projektivna identifikacija?
I intrapsihički mehanizam odbrane i interpersonalna komunikacija → uključuje suptilne interpersonalne pritiske da osoba koja je cilj projektivne identifikacije preuzme karakteristike ili aspekte selfa ili unutrašnjeg objekta koji je na njega/nju projektovan
Osoba u drugog projektuje neprihvatljive misli ili osjećanja (djelove selfa), ali se ne odriče u potpunosti onoga što je projektovala tako da ostaje donekle svjesna svojih osjećanja, ali ih pogrešno interpretira kao opravdano pripisanim tim osobama
- Te osobe zaista počinju da misle, osjećaju i ponašaju se na taj način
Ovim mehanizmom se mogu objasniti samo-ispunjujuća proročanstva
Potiskivanje?
Isključivanje iz svjesnosti uznemirujućih misli, impulsa, osjećanja ili ponašanja
Razlika u odnosu na poricanje je u tome što je potiskivanje vezano za unutrašnja stanja, a poricanje za spoljašnju realnost
Reaktivna formacija?
Zamjenjivane neprihvatljivih impulsa, ponašanja, misli ili osjećanja onima koji su potpuno suprotni - ide sa potiskivanjem
Izolacija (afekta)?
Savladavanje anksioznosti i bolnih psiholoških stanja kroz odvajanje ideje od sa njom povezanog afekta da bi se izbjegla emocionalna uznemirenost
Intelektualizacija?
Pretjerana upotreba apstraktnog mišljenja ili generalizacija da bi se izbjegla ili umanjila uznemirujuća osjećanja
Racionalizacija?
Skrivanje stvarnih motiva vlastitih misli, ponašanja ili osjećanja kroz razrađivanje razuvjeravajućih i umirujućih, ali netačnih objašnjenja
- Opravdavanje neprihvatljivih stavova, uvjerenja ili ponašanja da bi se lakše sebi tolerisali
Prigušivanje?
Svjesno odlučivanje da se ne podlegne određenom osjećanju, stanju ili impulsu
Razlikuje se od potiskivanja i poricanja po tome što je donekle svjesno
Anticipacija?
Odlaganje neposredne gratifikacije kroz planiranje, proživljavanjem emocionalnih reakcija unaprijed, i priprema za moguće buduće neprijatne situacije
(Pseudo)Altruizam?
Razrješavanje emocionalnog konflikta konstruktivnim pomaganjem drugima
Pseudo - da bi se specifikovao altruizam kao mehanizam odbrane, u smislu da je više instrumentalan u cilju odbrane od anksioznosti ili psihološkog bola, za razliku od autentičnog altruism koji je usmjeren na dobrobit drugih i nema nikakvu “korist” za osobu koja ga manifestuje
Sublimacija?
Transformacija socijalno ili unutrašnje neprihvatljivih nagona, misli ili emocija u konstruktivne, obično društveno prihvatljive aktivnosti
Dijagnostika mehanizama odbrane?
Testovno - preko Rorshaha, TAT-a
Biografski - životni događaji koji govore o impulsivnom ponašanju, smjenama raspoloženja, intenzivnim i nestabilnim odnosima
Interpersonalno (kontratransfer) - brzo ulijetanje u transfer, smjena idealizacije i evaluacije
Fenomenološki - pacijentovi iskazi i opisi unutrašnjih doživljaja difuznog identiteta, nesigurnih ego granica, konfuzni opisi sebe i drugih, nemogućnost definisanja sopstvenih osjećanj