Krabbameinsverkir

Question 1

Hverjir eru 3 meginflokkar krabbameinsverkja?

Answer 1

• Bráðir verkir
• Langvinnir verkir
• Taugaverkir

Question 2

Hvað eru langvinnir verkir?

Answer 2

Verkir sem vara lengur en 3-6 mánuði

Question 3

Hversu há % krabbameinssjúklinga upplifa verki í kjölfar læknandi meðferðar?

Answer 3

39%

Question 4

Hversu há % krabbameinssjúklinga með langt genginn sjúkdóm upplifa verki?

Answer 4

66%

Question 5

Hver eru markmið verkjameðferðar hjá krabbameinssjúklingum?

Answer 5

• Fyrirbygging
• Ákvarða markmið sjúklings og fjölskyldu
• Minnka verki
• Fyrirbyggja/meðhöndla aukaverkanir verkjameðferðar
• Stuðla að öryggi og virkni sjúklings
• Bæta lífsgæði

Question 6

Hvað eru stoðlyf?

Answer 6

Lyf sem eru ekki eiginleg verkjalyf en hafa samt verkjastillandi áhrif

Question 7

Hvernig er árangur verkjameðferðar metinn reglulega?

Answer 7

• Nota viðurkennda kvarða til að meta styrk verkja
• Meta a.m.k. daglega á legudeildum
• Sjúklingur met eigin verki ef getur

Question 8

Hvaða þættir minnka verkjaþol?

Answer 8

• Vanlíðan
• Svefnleysi
• Þreyta
• Kvíði og ótti
• Reiði
• Leiði, depurð og þunglyndi
• Félagsleg einangrun
• Einmanaleiki

Question 9

Hvaða þættir auka verkjaþol?

Answer 9

• Góð einkennameðferð
• Góður svefn
• Hvíld og/eða sjúkraþjálfun
• Slökunarmeðferð
• Fræðsla og stuðningur
• Skilningur og smahyggð
• Afþreying, félagsskapur
• Andleg vellíðan
• Skilningur

Question 10

Hver er áreiðanlegast mælikvarðinn á verki?

Answer 10

Eigið mat einstaklingsins á verkjunum

Question 11

Hvernig er verkjastigi WHO?

Answer 11

1. þrep:
   Verkir 1-2
   Parasetamól og/eða NSAID
   +/- stoðlyf
2. þrep:
   Verkir 3-6
   Parasetamól og/eða NSAID
   + veikir ópíóðar
   +/- stoðlyf
3. þrep:
   Verkir 7-10
   Parasetamól og/eða NSAID
   + sterkir ópíóðar
   +/- stoðlyf

Question 12

Við hverju eru NSAID lyf notuð í krabbameini?

Answer 12

NSAID lyf eru notuð við meinvörpum í beinum

Question 13

NSAID lyf minnka þörf fyrir _______ ef þau eru gefin samhliða

Answer 13

ópíóíða

Question 14

Hjá hvaða sjúklingum þarf að gæta varúðar með notkun NSAID lyfja?

Answer 14

Hjá sjúklingum með blóðflögufæð og skerta nýrnastarfsemi

Question 15

Hvaða lyf þolist yfirleitt vel en þarf að gæta varúðar vegna hættu á ofskömmtun?

Answer 15

Parasetamól

Question 16

Hverjar eru gjafaleiðir ópíóíða?

Answer 16

• Um munn
• Undir húð með lyfjadælu
• Verkjaplástur

Question 17

Hvenær eru fentanýl plástrar notaðir?

Answer 17

• Ef sjúklingur getur ekki kyngt
• Ef illvíg hægðatregða
• Ef sjúklingar eru vanir ópíóíðum

Question 18

Hvað eru gegnumbrotsverkir?

Answer 18

Verkir sem koma í gegnum grunnmeðferðina sem sjúklingurinn er á

Question 19

Hvernig lyf notuð við þegar við gefum lyf eftir þörfum?
Hvernig er gjafaleiðin?
Hvernig er skammtastærðin?

Answer 19

• Alltaf notuð stuttverkandi lyf
• IV, SC, PO, buccal, intranasal
• 1/6 af sólarhringsskammti

Question 20

Hvenær þarf að hækka grunnskammt lyfja?

Answer 20

Ef pn skammtar eru ≥3 á dag

Question 21

Hvenær metum við verkun ópíóða eftir
- PO eða PR gjöf?
- SC gjöf?
- IV gjöf?

Answer 21

• 60 mínútur eftir PO eða PR gjöf
• 30 mínútur eftir gjöf SC
• 15 mínútur eftir gjöf IV

Question 22

Hvaða stoðlyf notum við fyrir sjúklinga með beinmeinvörp?

Answer 22

Bisfosfónöt

Question 23

Hvaða 2 stoðlyf notum við við taugaverkjum?

Answer 23

Þríhyrningslaga þunglyndislyf eða stera

Question 24

Nefndu aðrar verkjameðferðir en verkjalyf

Answer 24

• Skurðaðgerð
• Geislameðferð
• Sjúkraþjálfun og endurhæfing
• Slökun
• Tónlist
• Sálfélagslegur stuðningur

Question 25

Hvað er samþætt (multimodal) meðferð?

Answer 25

- Fleiri en ein tegund lyfja notuð saman - Aðrar aðferðir en lyf samhliða lyfjagjöf

Question 26

Hverjar eru algengar aukaverkanir verkjalyfja?

Answer 26

- Magabólgur/-sár v/NSAID - Hægðatregða v/ópíóíða - Munnþurrkur - Ógleði/uppköst

Question 27

Hverjar eru sjaldgæfar aukaverkanir verkjalyfja?

Answer 27

- Höfgi/syfja - Kláði - Rugl/kippir/ofurnæmi

Question 28

Hverjir eru helst í hættu á að fá öndunarslævingu af völdum ópíóíða?

Answer 28

- Sjúklingar sem ekki eru vanir ópíóíðum - Aldraðir - Lungnasjúklingar/kæfisvefn - Fólk á slævandi lyfjum

Question 29

Hverjar eru orsakir öndunarslævingar hjá sjúklingum með langvinna krabbameinsverki?

Answer 29

- Of hröð hækkun ópíóíða - Skert nýrnastarfsemi og lyfin hlaðast upp - Óvissa um jafngildisskammt - Of stór skammtur af ópíóíðum

Question 30

Í hverju felst eftirlit með sjúklingum sem fá ópíóíða?

Answer 30

- Meta meðvitundarástand (POSS kvarði) - Meta öndunartíðni og dýpt

Question 31

Hvernig er POSS kvarðinn?

Answer 31

0= vakandi/skýr 1= syfjaður/auðvelt að vekja 2= sljór/auðvelt að vekja 3= erfitt að vekja S= sofandi

Question 32

Hver eru einkenni öndunarslævingar?

Answer 32

- Skert meðvitund - Öndun <8/mín