Osobowość a choroby somatyczne Flashcards
Jakiego rodzaju wpływ na zdrowie może mieć osobowość?
- bezpośredni (sama cecha jako czynnik sprzyjający lub czynnik ryzyka)
- pośredni (poprzez np. radzenie sobie, zachowania zdrowotne)
!!!Schematy!!!
osobowość - stres - zdrowie
osobowość -> choroba
mechanizmy biologiczne -> osobowość+zdrowie/choroba
osobowość -> stres -> zdrowie/choroba
osobowość -> zachowania zdrowotne -> zdrowie/choroba
Kto i kiedy wprowadził termin psychosomatyka?
Heinroth w 1818 r.
psychosomatyka
definicja
Nauka dotycząca wpływu czynników psychicznych na stan zdrowia organizmu człowieka.
Jest to przedmiot zainteresowań medycyny psychosomatycznej, która zajmuje się badaniem wpływu czynników społecznych, behawioralnych i psychologicznych na stan zdrowia i jakość życia człowieka
Co zakłada somatopsychologia?
że problemy występujące w ciele wpływają na stan psychiczny
Co zakłada psychosomatyka?
poprzez określone dolegliwości, bóle i choroby organizm daje nam znaki o tym, że coś jest nie w porządku z naszym życiem emocjonalnym i psychicznym
Kiedy zostało wprowadzone pojęcie zaburzenia psychosomatycznego?
w 1922r.
Zaburzenia psychosomatyczne to:
schorzenia (stany) wywołane przez czynniki psychologiczne, które objawiają się w postaci symptomów fizycznych (somatycznych) określanych też jako zaburzenia nerwicowe
Przykłady schorzeń psychosomatycznych to między innymi:
- Wysypki , pieczenie skóry
- Zaburzenia układu oddychania i układu krążenia
- Zaburzenia snu
- Syndrom jelita wrażliwego i zaburzenia łaknienia
- Zaburzenia narządu żucia, zgrzytanie zębami
Według WHO choroby psychosomatyczne to:
to choroby przebiegające pod postacią zaburzeń funkcji albo zmian organicznych dotyczących poszczególnych narządów czy układów, w przebiegu których czynniki psychiczne odgrywają istotną rolę w występowaniu objawów chorobowych
- choroba wrzodowa
- choroba układu krążenie
- znaczna część przypadków otyłości
- typowymi chorobami psychosomatycznymi są atopowe zapalenie skóry AZS oraz łysienie plackowate
Chicagowska siódemka stworzona przez Aleksandra w 1950 - najczęstsze choroby psychosomatyczne!!!
- choroba wrzodowa żołądka
- nadciśnienie tętnicze
- astma oskrzelowa
- reumatoidalne zapalenie stawów
- zapalne choroby jelita grubego
- nadczynność tarczycy
- atopowe zapalenie skóry
Klasyfikacja Manfreda Bleulera
choroby psychosomatyczne
Choroby organiczne:
- wrzód żołądka i dwunastnicy
- choroba niedokrwienna serca
- nadciśnienie tętnicze
Zaburzenia funkcjonalne
- przewlekłe zaparcia
- moczenie mimowolne
- choroba tikowa
- większość zaburzeń seksualnych
Pośrednie zaburzenia psychosomatyczne
- Otyość
- Uzależnienia od leków
- Narkomania, alkoholizm
- Samouszkodzenia, samobójstwa
Klasyfikacja Elżbiety Zdankiewicz-Ścigały
choroby psychosomatyczne
- Grupa 1 - choroby których przyczyną jest bodziec psychiczny: bóle głowy, anoreksja, nerwice wegetatywne, nawykowe wymioty, łysenie plackowate, niektóre rodzaje otyłości
- Grupa 2 - urazy psychiczne są ważnym czynnikiem, lecz nie jedynym: choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zapalenie jelita grubego, samoistne nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, choroby alergiczne (astma, atopowe zapalenie skóry), dychawica oskrzelowa
- Grupa 3 - czynnik psychiczny nie inicjuje choroby, ale zaostrza jej objawy: cukrzyca, nadczynność tarczycy, gościec pierwotnie przewlekły
Jak DSM5 określa choroby psychosomatyczne?
DSM-5 stosuje określenie “zaburzenia pod postacią somatyczną” (somatomorficzne) wskazując na współwystępowanie wraz z objawami somatycznymi nieodpowiednich myśli, uczuć i zachowania
Zygmunt Freud o psychosomatyce
Zakładał że zaburzenia psychiczne są wyrazem stłumionych podświadomych pragnień
Twierdził, że nieświadome konflikty sprawiają, iż energia przepływa do określonych narządów, gdzie się zatrzymuje i manifestuje w postaci objawów somatycznych.
Histeria konwersyjna jako symboliczna manifestacja nieświadomych konflików wewnętrznych
Somatyzacja
- Somatyzację w literaturze psychodynamicznej rozumie się jako mechanizm obronny (emocjonalny ból przekształcany jest w objawy fizyczne, które odwracają uwagę od treści psychicznych)
- Istnieje również związek zaburzeń somatyzacyjnych z doświadczeniami trumatycznymi (somatyzacja pełni rolę mechanizmu radzenia sobie z urazem psychicznym)
- Zaburzenia somatyzacyjne mogą także pełnić rolę adaptacji społecznej (skargi na objawy fizyczne mogą coś załatwić - realizować potrzeby, których jednostka nie umie zaspokoić w inny sposób)
- Rola chorego (zawód: chory) w pewien sposób zwalnia z wielu oczekiwań i może przynosić korzyści
Dwa nurty psychosomatyki
-
Choroba jest związana ze strukturą osobowości
F. Dunbar (profile osobowości)
osobowość wieńcowa: wysoka potrzeba dominacji i osiągnięć, wysoka samodyscyplina, cechy kompulsywne, tendencje do represji -
Choroba jest wynikiem traumatycznych wydarzeń z dzieciństwa
- Groen, Hamilton, Rees
Kompromisowe podejście: Próba łączenia obydwu nurtów →
Alexander i French: O chorobie decyduje:
- Specyficzna konstelacja cech osobowości powiązanych z nieświadomymi konfliktami pochodzącymi z okresu dzieciństwa
- Sytuacja która wystąpiła bezpośrednio przed zachorowaniem, a która reaktywuje stary konflikt
- Konstytucjonalna (najczęściej wrodzona) słabość narządu
Badania polskie
psychosomatyka
-
Łazowski i Płużek
Zespół psychosomatyczny (choroby układu krążenia i wrzodowa)
Na ten zespół składają się następujące cechy:
silna potrzeba osiągnięć, dominacji, wytrwałości, porządu, duża samokontrola, postawa obronna, pozytywna samoocena -
Wrześniewski, Lepczyński:
Rola wzorów percepcyjnych i stylów reagowania emocjonalnego
Wzór percepcyjny
To względnie stały, charakterystyczny dla danej jednostki sposób interpretowania sytuacji (w tym jej wartościowania i przewidywania konsekwencji)
Styl reagowania emocjonalnego
To charakterystyczna dla jednostki tendencja do reagowania emocjonalnego, w miarę niezależna od sytuacji stresowych
Jakim zachowaniem charakteryzują się chorzy z zawałem serca
psychosomatyka, wrześniewski, lepczyński
wykazują tendencje do minimalizowania cech zagrożenia i pomimo zaistniałych przeszkód nastawieni na realizację tych celów
Jakim zachowaniem charakteryzują się chorzy z chorobą wrzodową
psychosomatyka, wrześniewski, lepczyński
charakteryzują siętendencją do spostrzegania sytuacji w kategoriach zagrożenia, co wywołuje u nich poczucie lęku i skłania do zachowań obronnych i wycofywania się
Cechy osobowości sprzyjające rozwojowi chorób
Neurotyczność
Osoby neurotyczne doświadczają więcej dolegliwości somatycznych, wykazują gorsze samopoczucie. Są bardziej podatne na stres a także wykazują większą skłonność do angażowania się w zachowania niekorzystne dla zdrowia (dodatkowo jeszcze wyolbrzymiają swoje problemy zdrowotne) → ale nie jest najważniejszą cechą wbrew pozorom
Ugodowość - najważniejsza cecha
Niski poziom (związany z cyniczną wrogością) to czynnik ryzyka choroby wieńcowej
Wysoki poziom (związany z wypieraniem emocji) to czynnik ryzyka chorób nowotworowych
Zarówno wysoki jak i niski poziom jest uznawany za nekorzystny dla zdrowia
Introwersja
Czynnik ryzyka chorób nowotworowych
Inne właściwości osobowości sprzyjające chorobom
-
Temperament
(żółć: choleryk, czarna żółć: melancholik, reaktywność emocjonalna) -
Gniew i wrogość
- cyniczna wrogość - czynnik ryzyka choroby wieńcowej
- neurotyczna wrogość - czynnik ryzyka choroby nowotworowej -
Negatywna emocjonalność
- lęk, irytacja, zamartwianie, pesymistyczne nastawienie, depresyjność
- element osobowości typu D -
Słaba (lub zerowa) ekspresja emocjonalna
- tłumienie, wypieranie, aleksytymia (analfabetyzm emocjonalny)
- element osobowości typu D