uned 2.4 - maeth Flashcards

1
Q

beth yw diffiniad organebau awtotroffig?

A

organeb sy’n defnyddio moleciwlau anorganig syml i syntheseiddio moleciwlau organig cymhleth

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
2
Q

disgrifiwch organebau ffototroffig

A

defnyddio egni golau i syntheseiddio moleciwlau organig cymhleth. Enw’r adwaith yma yw ffotosynthesis, defnyddir carbon deuocsid a dwr (anorganig, syml) i greu glwcos (organig, cymhleth)

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
3
Q

beth yw enghraifft o organeb ffototroffig?

A

-planhigion
-rhai bacteria (cyanobacteria)
-rhai protoctista (algae)

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
4
Q

disgrifiwch organebau cemotroffig

A

defnyddio egni o adweithiau cemegol i syntheseiddio moleciwlau organig cymhleth

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
5
Q

beth yw enghraifft o organeb cemotroffig?

A

bacteria sy’n byw mewn agorfeydd hydrothermal a bacteria nitreiddio

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
6
Q

ydy organebau ffototroffig yn awtotroffig neu heterotroffig?

A

awtotroffig

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
7
Q

ydy organebau cemotroffig yn awtotroffig neu heterotroffig?

A

awtotroffig

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
8
Q

beth yw diffiniad organebau heterotroffig?

A

organebau sy’n bwyta a hydrolysu moleciwlau organig cymhleth i ffurfio moleciwlau hydawdd sy’n cael eu amsugno a’u cymathu

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
9
Q

beth ydy organebau heterotroffig yn dibynnu ar fel ffynhonnell bwyd?

A

awtotroffau

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
10
Q

disgrifiwch organebau holosoig

A

organebau sy’n amlyncu bwyd ac yna’n ei dreulio’n fewnol. Mae’r broses yma yn cynnwys amlyncu, treulio, amsugno, cymathu a charthu

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
11
Q

beth yw enghraifft o organeb holosoig?

A

bron pob anifail e.e bodau dynol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
12
Q

disgrifiwch organebau saprotroffig

A

organebau sy’n bwydo ar ddeunydd sy’n farw neu sy’n pydru. Maent yn treulio eu bwyd yn allgellog drwy secretu ensymau treulio ar sylweddau bwyd tu allan i’r corff ac yna’n amsugno’r cynnyrch hydawdd ar draws y gellbilen trwy drylediad

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
13
Q

beth yw enghreifftiau o organeb saprotroffig?

A

ffwng a bacteria

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
14
Q

disgrifiwch organebau parasitig

A

organebau sy’n byw ar organebau letyol neu y tu mewn iddi. Mae’r parasite yn bwydo ar yr organeb letyol ac yn achosi niwed iddi

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
15
Q

beth yw enghreifftiau o organebau parasitig?

A

lleuen y pen
llyngyren borc

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
16
Q

pam ydy dadelfenyddion yn bwysig?

A

-pydru deunydd gwastraff
-ailgylchu maetholion gwerthfawr e.e carbon a nitrogen

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
17
Q

beth yw cigysyddion?

A

organeb sy’n bwyta anifeiliaid yn unig

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
18
Q

beth yw llysysyddion?

A

organeb sy’n bwyta planhigion yn unig

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
19
Q

beth yw hollysyddion?

A

organeb sy’n bwyta planhigion ac anifeiliaid

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
20
Q

beth yw dadelfenyddion/detritysyddion?

A

organeb sy’n bwydo ar bethau marw

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
21
Q

beth yw ectoparasit?

A

parasit sy’n byw ar organeb letyol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
22
Q

beth yw endoparasit?

A

parasit sy’n byw y tu mewn i organeb letyol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
23
Q

nodwch enghraifft o ectoparasit

A

lleuen y pen (head lice)

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
24
Q

nodwch enghraifft o endoparasit

A

llyngyren borc

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
25
Q

sut mae lleuen y pen yn bwydo?

A

trwy sugno gwaed o groen pen yr organeb letyol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
26
Q

sut mae lleuen y pen wedi addasu i aros ar yr organeb letyol?

A

-datblygu crafangau sy’n gafael yng ngwallt yr organeb letyol
-dodwy wyau sy’n gludo ar waelod y gwallt

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
27
Q

sut mae trosglwyddo yn digwydd gyda lleuen y pen?

A

cyswllt uniongyrchol rhwng dau pobl

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
28
Q

lle mae llyngyren borc llawn dwf yn byw?

A

coludd dynol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
29
Q

y bod dynol yw organeb letyol ___ y llyngyren borc

A

cynradd

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
30
Q

y moch yw organeb letyol __ y llyngyren borc

A

eilaidd

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
31
Q

pa broblemau ydy llyngyren borc yn wynebu wrth oroesi yn y coludd?

A

-byw mewn amodau pH eithafol
-suddion treulio sy’n cynnwys ensymau a mwcws
-peristalsis yn ei gorddi a’i wthio yn gyson
-system imiwn yr organeb letyol yn ceisio ei ddinistrio
-organeb letyol yn marw = parasite yn marw
-rhaid darganfod ffordd o drosglwyddo o un organeb letyol i’r llall

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
32
Q

pa addasiadau strwythurol oes gan y llyngyren borc i fyw yn system dreulio anifail?

A

-sgolecs (pen) gyda fachau a sugnolynnau
-proglotid wedi’i orchuddio mewn cwtigl drwchus
-secretu mwcws ac atalwyr ensymau o’r cwtigl
-coluddyn bach iawn a dim geg
-corff wastad a denau iawn
-pob proglotid yn ddeurywiad sy’n cynnwys organnau atgenhedlol gwrywaidd a benywaidd

33
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas y cwtigl trwchus?

A

gwrthsefyll ensymau treulio, pH eithafol

34
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas cynhyrchu gwrthensymau?

A

atal ensymau treulio rhag gweithredu

35
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas y sgolecs?

A

cydio yn wal y coludd i atal peristalsis rhag gwthio ymlaen

36
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas yr arwynebedd arwyneb mawr a denau iawn?

A

amsugno mwy o maetholion a darparu pellter tryledu byr

37
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas cynhyrchu nifer fawr o wyau?

A

cynyddu’r siawns o heintio’r organeb letyol eilaidd

38
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas beidio cael system dreulio?

A

bwydo drwy amsugno maetholion sydd eisioes wedi cael eu treulio drwy ei chwtigl

39
Q

llyngyren borc - beth yw pwrpas y rhan gwrywaidd a benywaidd ym mhob proglotid (deurywiad)?

A

angen ffrwythlonni wyau eu hunain gan ni allen nhw cyplu

40
Q

oes gan proctista (ungellog) cymhareb arwynebedd arwyneb i gyfaint mawr neu bach?

41
Q

sut ydy proctista (ungellog) yn cymryd maetholion mewn?

A

ar draws eu bilen plasmaidd

42
Q

organebau un gellog -sut gall molecylau bach groesi i mewn ar draws bilen y gell?

43
Q

organebau un gellog - sut gall molecylau bwyd mawr groesi i mewn i’r amoeba?

A

amlyncu gyda lysosomau a’r ensymau sy’n torri hi lawr

44
Q

disgrifiwch organebau amlgellog syml

A

-coludd tebyg i goden
-heb gwahaniaethu
-cynnwys un agoriad i dderbyn bwyd a chael gwared ar wastraff

45
Q

disgrifiwch organebau amlgellog cymhleth

A

-wedi esblygu coludd tiwb
-dau agoriad (un am amlyncu ac un am garthiad)
-coludd wedi rhannu i adrannau gwahanol sydd wedi arbenigo am swyddogaethau gwahanol
-addasu am ddeiet hollysol

46
Q

nodwch beth yw’r camau yn y system dreulio

A

amlynciad
treuliad
amsugniad
cymathiad
carthiad

47
Q

esboniwch beth yw’r camau yn y system dreulio

A

amlynciad - cymryd bwyd mewn i’r ceg
treuliad - torri moleciwlau mawr anhydawdd i rai llai hydawdd
amsugniad - cymryd molecylau mewn i’r gwaed a’r lymff trwy fur y coludd
cymathiad - celloedd yn y corff yn ddefnyddio cynhyrchion treulio
carthiad - gwaredu bwyd sydd heb ei dreulio o’r coludd

48
Q

beth yw pwysigrwydd treulio?

A

galluogi molecylau mawr anhydawdd (polymerau) torri lawr yn foleciwlau bach hydawdd (monomerau)

49
Q

beth yw’r dau ffordd mae treuliad yn gallu digwydd?

A

-treuliad mecanyddol
-treuliad cemegol

50
Q

esboniwch treuliad mecanyddol

A

torri neu falu bwyd gyda’r dannedd, ac yna cyfangiadau rhythmig y coludd. mae wal y coludd yn cynnwys haenau o gyhyr sy’n cyfangu a llaesu; y cyhyrau hyn sy’n gyfrifol am gymysgu’r bwyd ag ensymau a’i wthio drwy’r coludd (peristalsis)

51
Q

beth yw pwysigrwydd torri lawr bwyd yn mecanyddol gyntaf, yn nhermau gweithrediad ensymau?

A

cynyddu’r arwynebedd arwyneb sy’n rhoi mwy o arwyneb i ensymau treulio weithredu arno

52
Q

esboniwch treuliad cemegol

A

torri molecylau mawr i lawr yn folecylau llai drwy hydrolysis a gatalyddir gan ensymau treulio sbesiffig.
mae’r ensymau o’r enw hydrolasau yn torri bondiau trwy ychwanegu dwr.

53
Q

beth yw enw’r ensym sy’n treulio carbohydradau?

A

carbohydras

54
Q

beth yw enw’r ensym sy’n treulio proteinau?

55
Q

beth yw enw’r ensym sy’n treulio lipidau?

56
Q

ensymau treulio -
starts —___ —> maltos, lactos swcros

57
Q

ensymau treulio -
starts —amylas—> ____

A

maltos
lactos
swcros

58
Q

ensymau treulio -
maltos—___–> glwcos alffa

59
Q

ensymau treulio -
lactos—___–> glwcos + galactos

60
Q

ensymau treulio -
swcros—___–> glwcos + ffrwctos

61
Q

ensymau treulio -
maltos—maltas–> ___

A

glwcos alffa

62
Q

ensymau treulio -
lactos—lactas–> ___

A

glwcos + galactos

63
Q

ensymau treulio -
swcros—swcras–> ___

A

glwcos + ffrwctos

64
Q

ensymau treulio -
polypeptid –___–> peptidau

A

endopeptidas

65
Q

ensymau treulio - beth yw endopeptidas?

A

ensymau sy’n torri bondiau peptid yng nghanol y polypeptid

66
Q

ensymau treulio -
peptidau –___–> asidau amino

A

ecsopeptidas

67
Q

beth yw ecsopeptidas?

A

ensymau sy’n torri bondiau peptid ar y pen i ryddhau asidau amino

68
Q

ensymau treulio -
peptidau –ecsopeptidas–> ____

A

asidau amino

69
Q

ensymau treulio -
polypeptid –endopeptidas–> ___

70
Q

ensymau treulio -
triglyserid –___–> asidau brasterog + glyserol

71
Q

ensymau treulio -
triglyserid –lipas–> ___

A

asidau brasterog + glyserol

72
Q

beth yw enwau’r dau ran o’r coluddyn bach?

A

dwodenwm
iliwm

73
Q

beth yw enwau’r haenau amrywiol ym mur y coludd? (6 haen)

A

-serosa
-cyhyryn hydredol
-cyhyryn crwn
-isfwcosa
-mwcosa
-epitheliwm

74
Q

mur y coludd - beth yw swyddogaeth y serosa?

A

-haen allanol
-cynnwys haen o feinwe gyswllt wydn sy’n diogelu’r coludd ac yn lleihau ffrithiant yn erbyn organau eraill yn ystod peristalsis

75
Q

mur y coludd - beth yw swyddogaeth y cyhyryn hydredol a’r cyhyryn crwn?

A

-achosi tonnau o gyfangiadau cyhyrol sef peristalsis sy’n gwthio bwyd drwy’r coludd
-dwy haen gyhyr yn symud i gyfeiriadau gwahanol wrth gyfangu
-hydredol yn cyfangu i fyrhau’r coludd
-crwn yn cyfangu i leihau’r diamedr

76
Q

mur y coludd - beth yw swyddogaeth yr isfwcosa?

A

-cynnwys pibellau gwaed (capilariau) a pibellau lymff i gludo cynhyrchion treulio
-cynnwys nerfau sy’n cyd-drefnu peristalsis

77
Q

mur y coludd - beth yw swyddogaeth y mwcosa?

A

-haen fewnol
-leinio wal y coludd
-cynnwys chwarennau sy’n secretu mwcws sy’n iro’r mwcosa ac yn ei amddiffyn
-gallu secretu suddion treulio
-amsugno bwyd wedi’i dreulio

78
Q

mur y coludd - beth yw swyddogaeth yr epitheliwm?

A

-haen allanol y mwcosa
-dod i gysylltiad uniongyrchol a’r bwyd yn y lwmen
-secretu suddion treulio i’r lwmen
-amsuno’r cynhyrchion treulio