Uvod Flashcards
šta je mentalna bolest?
Oblik devijantnog ponašanja. Javlja se kada misaoni procesi, osjećanja ili ponašanja pojedinca odstupaju od uobičajenih očekivanja ili iskustava, a sama osoba ili neko iz njene okoline smatra da je to problem koji zahtijeva intervenciju (Mikenek, D)
Oblik devijantnog ponašanja koje je bizarno, iracionalno ili sadrži natprosječno visok nivo distresa
kriterijum za diferencijaciju “lošeg” od patološkog ponašanja?
opažanje motiva ponašanja
koje su dimenzije posmatranja pojmova mentalnog zdravlja i mentalne bolesti?
- ljudska (antropološka)
- društvena (socijalna)
šta patologija označava u odnosu na antropološku dimenziju?
regresivno ponašanje, pad ispod postignutog nivoa razvoja
normalnost i patologija u odnosu na socijalnu dimenziju?
normalnost i patologija se jedino mogu definisati u kontekstu određene kulture i istorijskog trenutka
primjeri uticaja kulture i istorijskog trenutka u određivanju normalnosti?
istraživanja antropologa Rut Benedikt: kod Zunu indijanaca ambicija i sklonost rivaliziranju smatraju se znakom patologije dok se u zapadnoj kulturi takva ponašanja smatraju poželjnim i normalnim
neka ponašanja su se ranije smatrala patologijom i bolešću dok se danas svrstavaju u normalna: vegeterijanstvo, homuseksualnost
kako SZO definiše zdravlje?
zdravlje kao stanje “potpune fizičke, mentalne i socijalne dobrobiti”
kako Vlajković definiše mentalno zdravlje?
mentalno zdravlje podrazumijeva sposobnost uspostavljanja harmoničnih odnosa sa drugim ljudima i sposobnost realizacije sopstvenih intelektualnih i emocionalnih potencijala u konstruktivnom mijenjanju socijalne i fizičke sredine, subjektivni osećaj blagostanja, samoefikasnosti, nezavisnosti i kompetencije
koncept mentalnog zdravlja takođe se definiše kao mogućnost da osoba izrazi svoju individualnost, ostvaruje ciljeve koje je sama odredila, adekvatno se suočava sa stresom, radi, uživa u plodovima svoga rada i doprinosi zajednici
ko je tata psihologije mentalnog zdravlja?
Kliford Birs: “Razum koji se vraća”
- psihologija zdravlja je više pokret nego nauka, više praksa nego teorija, i koristi doprinose svih relevantnih naučnih oblasti (nije samostalna naučna disciplina)
čime se bavi psihologija mentalnog zdravlja?
- Konceptima zdravlja i bolesti
- Promocijom mentalnog zdravlja
- Mapiranjem faktora koji doprinose očuvanju i unapređenju mentalnog zdravlja (koncept psihosocijalne podrške, preventivni programi)
- Prevencijom (primarnom i tercijarnom)
- Pitanjem očuvanja mentalnog zdravlja uopšte i posebno tokom tranzitornih perioda razvoja, akcedentnih kriza i vandrednih životnih okolnosti
- Transformisanjem teškoća u izazove, sagledavanje kriza kao mogućnosti za lični rast i razvoj
- Ulogom profesionalaca i neprofesionalaca u zaštiti mentalnog zdravlja
- Ulogom različitih insititucija i organizacija u zaštiti mentalnog zdravlja
na šta se odnosi primarna prevencija?
na načine očuvanja i unaprijeđenja mentalnog zdravlja
na šta se odnosi tercijarna prevencija?
na načine ponovnog uspostavljanja sposobnosti koje su bolešću bile narušene
aka rehabilitacija
šta je Backović rekao za mentalno zdravlje?
Mentalno zdravlje je presudno za blagostanje pojedinaca i društava, jer duševni poremećaj ne uzrokuje samo emocionalnu patnju, smanjenje kvaliteta života, otuđenost i diskriminaciju obolelog, već i celoj zajednici predstavlja ogroman ekonomski i socijalni teret zbog dugotrajnog lečenja i umanjene produktivnosti
koji modeli konceptualizuju zdravlje i bolest?
- biomedicinski model
- biopsihosocijalni model
osnovno stanovište biomedicinskog modela?
sve bolesti se mogu objasniti poremećajem tjelesnih procesa
- redukcionizam - svođenje bolesti na poremećaj procesa na nižem nivou (ćelijski i hemijski procesi)
osnovno stanovište biopsihosocijalnog modela?
zdravlje i bolest su posljedica interakcije bioloških, psiholoških i socijalnih faktora
uzroci zdravlja/bolesti u biomedicinskom modelu?
jednofaktorska uzročnost - traži se uzrok poremećaja (umjesto cio dijapazon faktora koji su od uticaja)
- objašnjava bolest u terminima bioloških poremećaja
uzroci zdravlja/bolesti u biopsihosocijalnom modelu?
bolest je rezultat poremećaja i na mikro i na makro nivou
- i bolest i zdravlje su interakcije mnogobrojnih različitih faktora
odnos duha i tijela u biomedicinskom modelu?
dualizam duh - tijelo
odnos duha i tijela u biopsihosocijalnom modelu?
duh i tijelo su nerazdvojni
kakav je predmet biomedicinskog modela?
patocentričan - usmjeren na poremećaje
- više se bavi bolešću nego promocijom dobrog zdravlja
predmet biopsihosocijalnog modela?
usmjerenost na promovisanje, održanje i unaprijeđenje zdravlja
šta implicira biomedicinski model?
ljudi su biološke mašine koje treba da se poprave
šta implicira biopsihosocijalni model?
planiranje specifičnog liječenja za svaki individualni slučaj
- zbog osobene interakcije bioloških, psiholoških i socijalnih faktora
Salutogeni model (autor i osnovno pitanje)?
autor: Aron Antonovski (“Zašto se zaboravlja da čovek najveći deo svog života ipak ne provodi na samrtničkoj postelji i u bolnici, već je zdrav i takav želi da ostane?” )
osnovno pitanje: kako čovjek ostaje zdrav uprkos…?
- pitanje psihološkog imuniteta
- izučavanje opštih i specifičnih resursa otpornosti
za ovaj model je značajan i Bruno Betelhajm
Bruno Betelhajm?
Psihijatar i psihoanalitičar Bruno Betelhajm bio je kao Jevrejin zatočen u koncentracionim logorima Dahau i Buhenvald, on je sačuvao fizičko i duševno zdravlje
modeli normalnosti po Kiskeru?
- deskriptivni modeli
- eksplanatorni modeli
koji su i kakvi deskripitvni modeli?
- Subjektivni model (ličnost procenjivača služi kao model normalnosti)
- Normativni model (kriterijum je idealno ponašanje)
- Statistički model (prosek kao mera normalnosti)
- Kulturalni model (normalno je ono što je usvojeno kao poželjno u određenoj kulturi)
koji su i kakvi eksplanatorni modeli?
- Medicinski model (bolesti kao proizvod bioloških disfunkcija)
- Psihodinamski model (traumatska iskustva, nesvesni motivi u osnovi bolesti)
- Model učenja (bolest je pogrešno naučen model ponašanja)
- Stres model (bolest nastaje kao rezultat stresa)
odnos zdravlja i bolesti?
Zdravlje i bolest nisu dihotomne kategorije koje se međusobno isključuju.
Zdravlje i bolest treba posmatrati kao krajnje tačke jednog kontinuuma.
U etiologiji somatskih i duševnih bolesti nikada se ne susrećemo sa statičkim dejstvom patogenog agensa.
Zbog toga se sve češće pojam “zdravlje” zamenjuje pojmom “dobro funkcionisanje”.
kako Mikenik objašnjava mentalne bolesti?
Mentalne bolesti predstavljaju interakciju bioloških potencijala, individualne vulnerabilnosti, sredinskih uslova, socijalnih stresora, socijalne mreže i podrške i naučenog ponašanja
kad se čovjek dobro osjeća?
Čovek se dobro oseća onda kada je u stanju da obavlja svoje uobičajene dnevne aktivnosti. Ukoliko to ne može da čini, on je u situaciji devijacije ili disfunkcije