2 Flashcards
Democratische rechtsstaat
De bevolking oefent op verschillende manieren invloed uit op het beleid
Wat zijn de kenmerken van democratie? (3)
- Het volk kiest de regering
> In NL is dit indirect - Het volk kiest het parlement
> In NL is dit zowel direct als indirect - Het volk neemt rechtstreeks en zelfstandig beslissingen
> In NL is dit niet meer het geval
Wat zijn de 4 democratische voorwaarden?
- Invloed
- Actief en passief kiesrecht in vrije en geheime verkiezingen - Deliberatie
- Politieke grondrechten
- Parlementaire immuniteit - Inclusie
- Gelijke rechten voor iedereen
- Evenredigheid - Transparantie
- Openbaarheid van informatie en transparantie
Drie typen regeringsvormen
- Het parlementaire stelsel
- enkel de volksvertegenwoordiger wordt gekozen - Het presidentiële stelsel
- twee landelijke verkiezingen; parlement en hoofd van de regering - Cohabitation/semi-presidentieel stelsel
- minister en president hebben beide verantwoording naar een andere politieke kleur. nadeel: geen effectief regeren, interne soevereiniteit in gevaar
3 vereisten voor actief kiesrecht
- De kiezer heeft de Nederlandse nationaliteit
- De kiezer is 18 jaar of ouder
- De kiezer is niet uitgesloten van het kiesrecht
Meerderheidsstelsel, met voordeel en nadeel
Hierbij gaat het om de meerderheid binnen een bepaald gebied.
- Absolute meerderheid: de helft van de stemmen + 1
- Relatieve meerderheid: de partij met de meeste stemmen
Voordeel: hechte band kiezer en gekozene, vormen van regering makkelijker.
Nadeel: veel stemmen verloren
Evenredige vertegenwoordiging, met voordeel en nadeel
De partij krijgt het aantal zetels dat evenredig is met het aantal keren dat de partij de kiesdeler gehaald heeft.
Kiesdeler = het aantal uitgebrachte stemmen : het aantal te verdelen zetels
Voordeel: getrouwe weergave van hetgeen de kiezer wil zien, bijna iedereen wordt gerepresenteerd
Nadeel: versplintering, lange kabinetsformaties
Kabinet
Bewindspersonen, ministers en staatssecretarissen samen
Ministerraad
Alle ministers tezamen. Minister-president is de voorzitter
Minister-president
Degene die een kabinet heeft gevormd. Is tevens minister van Algemene Zaken, voorzitter van de Ministerraad en lid van de Europese Raad van de Europese Unie
Ministers
Leidinggevenden van een bepaald ministerie
Staatssecretarissen
Ondergeschikten aan ministers die hen ondersteuning bieden
Controlebevoegdheden Eerste en Tweede Kamer (4)
- Inlichtingenrecht (verplicht de ministers en staatssecretarissen de gestelde vragen daadwerkelijk te beantwoorden)
- Recht van interpellatie
- Recht van enquête
- Budgetrecht
(Politieke) ministeriële verantwoordelijkheid
De ministers zijn gezamenlijk en afzonderlijk verantwoording schuldig aan het parlement voor hun handelen bij het uitoefenen van hun bevoegdheden
Verantwoordelijkheden minister (5)
- Eigen handelen
- Lid van de ministerraad
- Hoofd van het ministerie
- De minister heeft het hoogste gezag, ambtenaren zijn hiërarchisch ondergeschikt
- De minister bepaalt de inrichting van zijn organisatie en department
- Hij benoemt en ontslaat ambtenaren
- De minister kan beleidsregels, richtlijnen, aanwijzingen, bevelen, instructies etc. geven aan de ambtenaren
- Buitendiensten ministeries
- Openbaar ministerie
Twee redenen voor een democratie
- ‘Het werkt’; minimale dwang met maximaal gezag: je kan iemand via verkiezingen naar huis sturen, zo keert het volk niet tegen de regering (pragmatische manier)
- Het is de moreel meest waardige manier, elke burger is betrokken (morele manier)
Walter Bagehot The English Constitution
- Waardige delen (showdelen, dignified parts) > constitutie krijgt autoriteit
- Daadwerkelijk goed werkende delen (dat gezag afdwingt, efficient parts) > beslissingen genomen worden die goed zijn voor de mensen
Fractie
Een deel van een gekozen volksvertegenwoordigend orgaan dat tot een en dezelfde politieke partij of stroming behoort
> Restfunctie van het ‘vrij mandaat’: kamerleden mogen stemmen op wie zij willen
Formele scheiding tussen Kamer en regering
- Ministers geen lid van Staten-Generaal
- Moties niet bindend
Effectieve scheiding tussen coalitie en oppositie
- Coalitieoverleg / uitgebreid regeerakkoord
- Partijenstelsel
Coalitievorming
Begin: aanbieding van ontslag van alle leden van het kabinet voor begin van de Tweede Kamerverkiezingen
Drie fasen:
1. Verkennende fase waarbij partijen bijeen worden gebracht over eventuele samenwerking
- Eerste 13 dagen onder leiding van ‘verkenners’ (positie niet geregeld). Na beëdiging nieuwe Kamerleden benoeming informateur.
- Construerende fase waarbij onderhandelaars onderzoeken of zij echt regeerakkoord kunnen sluiten
- Construerende fase is onder leiding van (vaak meerdere) informateurs = iemand die onderzoek doet naar mogelijkheden tot vorming van kabinet.
- Als regeerakkoord er is, kan de Kamer formateur benoemen = de persoon die daadwerkelijk het kabinet vormt, wordt vaak de minister-president - Formatiefase waarbij formateur ministers en staatsecretarissen aanzoekt in overleg met fractievoorzitters
Homogeniteit van de ministerraad
In geen geval behandelt een minister of staatssecretaris tegen een besluit van de raad