Geirfa BY5 Flashcards
Dyblygiad
Cromosonau’n gwneud copiau ohonynt eu hunain fel bod pob epilgell yn cael copi union o’r wybodaeth enynnol pan fydd celloedd yn rhannu
Rhagdybiaeth led-geidwadol
Pob moleciwl newydd yn ffurfio o un edefyn gwreiddiol a un edefyn o ddeunydd newydd
Uwchallgyrchydd
Cylchdroi tiwbiau allgyrchu sy’n cynnwys daliannau hylifol ar funaedd uchel iawn gan achosi i’r gronynnau mwyaf dwys wahanu’n is yn y tiwb na gronynau ysgafnach
Genyn
Darn o DNA ar gromoson sydd yn codio un polypeptid penodol
Trawsgrifiad
Y broses lle mae rhan o’r DNA, y genyn, yn gweithredu fel templed i gynhyrchu mRNA
Trosiad
Trosi codonau ar yr mRNA i greu dilyniant o asidau amino o’r enw polypeptid
Sbermatogenesis
Y broses o ffurfio sbermau mewn caill
Oogenesis
Y broses o ffurfio wyau mewn ofari
Gametogenesis
Y broses o gynhyrchu gametau yn y celloedd rhyw
Is ffrwythlondeb
Yr anhawster i genhedlu’n naturiol am resymau sy’n effeithio’r gwryw y fenyw neu’r ddau
Anffrwythlondeb
Anallu llwyr i genhedlu plentyn
Gwrthgorff monoclonaidd
Llawer o gopiau o’r un math o wrthgorff
Antigen
Protein o’r tu allan i’r organeb sy’n cael ei adnabod gan y system imiwnedd ac yn achosi ymateb imiwn
Peilload
Trosglwyddo gronynnau paill o anther i stigma planhigyn o’r un rhywogaeth
Cysgiad
Cyfnod ble mae twf actif wedi’i atal
Ecosystem
Uned naturiol o gyfrannau byw (biotig) mewn ardal benodol, yn ogystal â’r ffactorau anfyw (anfiotig) y maen nhw’n rhybgweithio gyda nhw
Troffig
Bwydo
Egnieg ecolegol
Astudiaeth llif egni drwy ecosystem
Poblogaeth
Grwp i unigolion sy’n perthyn i’r un rhywogaeth sy’n byw mewn ardal benodol
Cymuned
Grwp o nifer o boblogaethau yn byw mewn cybefin
Cynefin
Ardal benodol wedi’i feiddiannu gan boblogaeth
Effeithlonrwydd ffotosynthetig
Gallu planhigyb i ddal egni golau
Cynhyrchedd cyntadd crynswth
Cyfradd ffurfio cynhyrchion fel glwcos
Cynhyrchiant net
Yr hyn sy’n weddill ar ol resbiradaeth
Cynhyrchedd eilaidd
Cyfradd cronni egni mewn ysyddion ar ffurf celloedd neu meinweoedd
Effeithlonrwydd ecolegol crynswth
Canran o egni sydd yn cael ei ymgorffi o un lefel troffig i’r nesaf
Biomas
Mas y defnydd byw sy’n bresennol ar adeg benodol
Olyniaeth
Newid i adeiledd a chyfansoddiad rhywogaethau mewn cymuned dros amser
Cymuned uchafbwynt
Cymuned sydd wedi cyrraedd cydbwysedd â’i hamgylchedd lle mad oes mwy o newid
Dilyniant
Cyfnod mewn olyniaeth
Ymwrthedd
Gallu organeb i ororai dos o wenwyn a fyddai fel rheol yn ei lladd
Cadwraeth
Cynnal biosffer a gwella bioamrywiaeth yn lleol
Ecsploetio amaethyddol
Y gwrthdaro rhwng cynhyrchu a chadwraeth
Erydiad pridd
Cael gwared ar uwchbridd sy’n cynnwys maetholion gwerthfawr
Clôn
Grwp o organebau genetig unfath wedi’u ffurfio o un rhoant o ganlyniad i atgenhedlu anrhywiol neu dilliau artiffisial
Gwahaniaethu
Celloedd yn arbenigo ar gyfer gwahanol swyddogaethau
Peirianneg meinwe
Tyfu celloedd byw ar fframwaith o ddefnydd synthetig i gynhyrchu meinwe fel meinwe croen
Celloedd llwyralluog
Gallu aeddfedu i ffurfio unrhyw corffgell
Genom dynol
Yr holl ddilyniannau DNA sydd wedi’u cynnwys yng nghromosomau organeb
Chwiliedydd genynnau
Darn byr DNA a’i ddilyniannau’n gyflenwol i’r dilyniannau wedi mwtanu
Liposom
Sfferau bach iawn o folecylau lipid sy’n medru cludo DNA
Genoteip
Cyfansoddiad genetig organeb
Holl alelau mewn organeb
Ffenoteip
Nodweddion sydd i’w gweld mewn organeb
Alel
Un o wahanol ffurfiau genyn
Hetrosygaidd
Dau alel gwahanol ar gyfer genyn penodol un trechol ac un enciliol
Homosygaidd
Dau alel yr un peth ar gyfer genyn penodol yn bresennol
Enciliol
Alel sy’n cynhyrchu ffenoteip dim ond pan mae’n bresennol yn homosygaidd
Trechol
Alel sy’n cynhyrchu yr un ffenoteip boed tn bresennol yn homosygaidd neu hetrosygaidd
Etifeddiad deugroesryw
Dau nodwedd gwahanol ar yr un pryd
Ail deddf mendel
Gall y naill neu’r llall bar o nodweddion cyferbyniol gyfuno a’r naill neu’r llall bar arall
Cyd drechedd
Alelau’n mynegi eu hun yn gyfartal yn y ffenoteip
Cysylltedd cyflawn
Dau genyn gwahanol ar yr un cromoson
Mwtaniad
Newid i swm trefniad neu adeiledd DNA organeb
Mwtaniad genynnol
Mwtaiad sy’n newid adeiledd moleciwl DNA sy’n cynhyrchu alel gwahanol genyn
Mwtaniad cromoson
Mwtaniad sy’n achosi newidiadau i adeiledd neu nifer cromosonau cyfan mewn celloedd
Anwahaniad
Cellraniad diffygiol lle mae un o’r epilgelloedd yn cael dau gopi o gromoson a’r llall yn cael dim
Polyploidedd
Cynnydd yn nifer y setiau cyflawn o gromosomau
Carsinogenau
Unrhyw gyfrwng sy’n achosi cancr
Etifeddiad monocroesryw
Etifeddiad un nodwedd
Deddf cyntaf cadwraeth mendel
Mae nodweddion organeb yn cael eu pennu gan ffactorau (alelau) sy’n bodoli mwn parau. Dim ond un o bâr o ffactorau (alelau) sy’n gallu bod yn bresennol mewn un gamet